Kinh Phật thuyết Trang Nghiêm Bồ-đề Tâm

Hán dịch: Dao Tần, Tam tạng pháp sư Cưu-ma-la-thập

(Trung Tâm Dịch Thuật Hán Nôm Huệ Quang) Việt dịch: Định Huệ

Tôi nghe như vầy: một thời, Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà quật gần thành Vương Xá cùng với chúng đại tỳ-kheo một nghìn hai trăm người câu hội. Bồ-tát một vạn người, tên các ngài là bồ-tát Trí Quang,bồ-tát Pháp Quang, bồ-tát Nguyệt Quang, bồ-tát Nhật Quang, bồ-tát Vô Biên Quang, bồ-tát Bạt-đà-bà-la v.v… Mười sáu vị Chính sĩ đã tu hành như Văn-thù-sư-lợi, còn có sáu mươi vị bồ-tát đã tu hành như  bồ-tát Di-lặc, các vị bồ-tát trong kiếp Hiền này. Khi ấy Đức Thế Tôn được vô số đại chúng vây quanh và Ngài thuyết pháp cho họ nghe.

Bấy giờ, trong pháp hội có vị bồ-tát tên Tư Vô Lượng Nghĩa từ chỗ ngồi đứng dậy, chỉnh lại y phục, trịch y bày vai hữu, gối hữu chấm đất, dùng các thứ hoa báu rải lên Đức Phật, rải xong chắp tay bạch Phật:

- Thế Tôn! Con có điều muốn thưa hỏi, cúi xin Đức Thế Tôn xót thương hứa khả.

Phật bảo bồ-tát Tư Vô Lượng Nghĩa:

- Ông cứ việc hỏi.

Bồ-tát Tư Vô Lượng Nghĩa bạch Phật:

- Thế Tôn! Bồ-tát tu bồ-đề tâm như thế nào? Cái gì là bồ đề tâm?

Phật bảo bồ-tát Tư Vô Lượng Nghĩa:

- Bồ-tát tu bồ-đề tâm chẳng phải đối với chúng sinh. Bồ-đề tâm chẳng thể thủ đắc, tâm này chẳng phải sắc, chẳng phải kiến. Pháp cũng không có người đắc. Vì sao? Vì chúng sinh không.

Bồ-tát Tư Vô Lượng Nghĩa bạch Phật:

- Thế Tôn! Pháp tướng thậm thâm như vậy, Bồ-tát phải tu hành như thế nào?

Phật bảo bồ-tát Tư Vô Lượng Nghĩa:

- Thiện nam tử! Bồ-đề tâm chẳng phải có, chẳng phải tạo, lìa nơi văn tự. Bồ-đề tức là tâm, tâm tức là chúng sinh. Nếu hiểu được như thế thì đây gọi là bồ-tát tu bồ-đề tâm. Bồ-đề chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại, tâm này cũng quá khứ, vị lai, hiện tại, người hiểu được như thế thì được gọi là bồ-tát. Nhưng ở trong đây thật ra vô sở đắc, vì vô sở đắc cho nên đắc. Nếu đối với các pháp vô sở đắc thì đây gọi là đắc bồ-đề, vì chúng sinh mới thực hành cho nên nói có bồ-đề. Như A-la-hán thủ chứng đối với pháp vô sở đắc, vì ngôn từ thế tục cho nên nói có bồ-đề, nhưng bồ-đề thật chẳng thể thủ đắc. Nếu đối với tất cả pháp vô sở đắc thì đây gọi là bồ-đề. Nhưng ở trong đây cũng không có tâm, cũng không có người tạo tâm, cũng không có bồ-đề, cũng không có người tạo bồ-đề, cũng không có chúng sinh, cũng không có người tạo chúng sinh, cũng không có Thanh văn, cũng không có người phát tâm Thanh văn, cũng không có Bích-chi-phật, cũng không có người phát tâm Bích-chi-phật, cũng không có Bồ-tát, cũng không có người phát tâm Bồ-tát, cũng không có Phật, cũng không có người thành Phật, cũng không có hữu vi, cũng không có người tạo hữu vi, cũng không có vô vi, cũng không có người tạo vô vi, trong đây đã đắc, đang đắc, sẽ đắc đều chẳng thể thủ đắc.

Phật dạy: Thiện nam tử! Hãy lắng nghe và khéo tư duy, Ta sẽ nói cho ông nghe.

Bồ-tát phát bồ-đề tâm có mười pháp, đó là:

Phát tâm thứ nhất là thành tựu các thiện căn, ví như núi Tu-di được các báu trang nghiêm.

Phát tâm thứ hai là thực hành bố thí ba-la-mật, ví như đất đai, vì trưởng dưỡng các thiện pháp.

Phát tâm thứ ba là thực hành trì giới ba-la-mật, ví như sư tử chúa có năng lực hàng phục các loài thú, vì diệt trừ tà kiến.

Phát tâm thứ tư là thực hành nhẫn nhục ba-la-mật, ví như Na-la-diên kiên cố chẳng thể phá hoại, vì diệt trừ phiền não.

Phát tâm thứ năm là thực hành tinh tấn ba-la-mật hiện đang tu các thiện pháp, ví như thiên hoa, vì thuyết pháp như ý.

Phát tâm thứ sáu là thực hành thiền ba-la-mật, dụ như ánh sáng mặt trời, vì diệt trừ tăm tối.

Phát tâm thứ bảy là thực hành bát-nhã ba-la-mật, các nguyện được đầy đủ, ví như người lái buôn, vì được lìa các nạn.

Phát tâm thứ tám là thực hành phương tiện ba-la-mật diệt trừ các chướng, ví như trăng rằm, vì thanh tịnh không nhơ.

Phát tâm thứ chín là muốn đầy đủ bản nguyện làm thanh tịnh cõi nước Phật, thích nghe pháp thâm diệu, vì diệt trừ bần cùng.

Phát tâm thứ mười là trí ấy vô cùng tận dụ như hư không, ví như Chuyển luân vương, vì thành tựu Nhất thiết chủng trí.

Thiện nam tử! Người phát được mười tâm này thì được gọi là bồ-tát, cũng gọi là ma-ha-tát, cũng gọi là chúng sinh vô vi, cũng gọi là chúng sinh vô chướng ngại, cũng gọi là chúng sinh đã được độ, cũng gọi là chúng sinh bất tư nghị. Nhưng ở trong đây cũng không có tâm, cũng không có bồ-đề.

Lại này thiện nam tử! Còn có mười thứ tam-muội hộ trì bồ-đề tâm, đó là:

Phát tâm thứ nhất là được tam-muội Pháp bảo hộ trì.

Phát tâm thứ hai là được tam-muội Kiên cố hộ trì.

Phát tâm thứ ba là được tam-muội Bất động hộ trì.

Phát tâm thứ tư là được tam-muội Bất thoái hộ trì.

Phát tâm thứ năm là được tam-muội Bảo hoa hộ trì.

Phát tâm thứ sáu là được tam-muội Nhật quang hộ trì.

Phát tâm thứ bảy là được tam-muội Nhất thiết nghĩa hộ trì.

Phát tâm thứ tám là được tam-muội Trí chiếu hộ trì.

Phát tâm thứ chín là được tam-muội Chư Phật hiện tại tiền hộ trì.

Phát tâm thứ mười là được tam-muội Thủ-lăng-nghiêm hộ trì.

Lại này thiện nam tử! Bồ-tát sơ địa có thể thấy ức thiên na-do-tha kho tàng ẩn dưới đất trong khắp tam thiên đại thiên thế giới của Phật. Bồ-tát nhị địa có thể thấy tam thiên đại thiên thế giới của Phật bằng phẳng được trang nghiêm bằng các loại hoa báu sáng chói. Bồ-tát tam địa có thể thấy các lực sĩ hàng phục oán địch. Bồ-tát tứ địa có thể thấy gió từ bốn phương thổi đến mang theo các thứ hoa đẹp  rải phủ mặt đất. Bồ-tát ngũ địa có thể thấy các kỹ nữ dùng các chuỗi báu để trang sức thân, trên đầu đội mão thiên quan ưu-bát-la hoa, thiên quan chiêm-bặc hoa, thiên quan bà-sư-ca hoa, thiên quan a-đề-mục-đa-già hoa để trang nghiêm dung nhan. Bồ-tát lục địa có thể thấy ao thất bảo chứa đầy nước tám công đức trong trẻo, bậc thềm quanh ao đều bằng thất bảo, cát bằng vàng trải khắp đáy ao, tự thấy thân mình vui đùa trong ao. Bồ-tát thất địa thấy hai bên có các địa ngục mà đi vào trong đó không có các hoạn nạn. Bồ-tát bát địa tự thấy trên hai vai có sư tử chúa hình dung đoan nghiêm trên đầu có cờ hiệu, có oai lực lớn hàng phục các loài thú. Bồ-tát cửu địa thấy Chuyển luân thánh vương có trăm nghìn đại thần, sát-lợi, cư sĩ đang vây quanh, dùng chính pháp để giáo hóa vô lượng chúng sinh, thấy trong hư không có các lọng báu rũ xuống che bên trên các ngài. Bồ-tát thập địa thấy sắc thân Phật, thân màu vàng ròng phóng ánh sáng lớn, đang thuyết pháp cho đại chúng vây quanh. Thiện nam tử! Mười loại thiện phân biệt tương ưng như thế thành tựu mười địa, vì nhờ sức tam-muội.

Lại này thiện nam tử! Sơ địa sinh đà-la-ni Thắng tấn; nhị địa sinh đà-la-ni Bất hoại; tam địa sinh đà-la-ni An ổn; tứ địa sinh đà-la-ni Nan trở hoại; ngũ địa sinh đà-la-ni Công đức hoa chủng chủng trang nghiêm; lục địa sinh đà-la-ni Trí viên minh; thất địa sinh đà-la-ni Tăng ích; bát địa sinh đà-la-ni Vô phân biệt để làm thượng thủ, có tám vạn bốn nghìn đà-la-ni cùng chung sinh khởi; cửu địa sinh đà-la-ni Vô biên để làm thượng thủ, có sáu mươi hai ức na-do-tha đà-la-ni cùng chung sinh khởi; thập địa sinh đà-la-ni Vô tận để làm thượng thủ, có ức nghìn Hằng hà sa đà-la-ni cùng chung sinh khởi.

Lại này thiện nam tử! Sơ địa hành bố thí ba-la-mật, nhị địa hành trì giới ba-la-mật, tam địa hành nhẫn nhục ba-la-mật, tứ địa hành tinh tấn ba-la-mật, ngũ địa hành thiền ba-la-mật, lục địa hành bát-nhã ba-la-mật, thất địa hành phương tiện ba-la-mật, bát địa hành trí ba-la-mật, cửu địa hành thành tựu chúng sinh mãn túc ba-la-mật, thập địa hành chư nguyện mãn túc ba-la-mật. Các ba-la-mật như thế, ở trong các địa thảy đều thành tựu.

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành bố thí ba-la-mật có mười pháp: một là tín căn, hai là định căn, ba là đại từ, bốn là đại bi, năm là mình vui, sáu là người vui, bảy là phát tất cả nguyện, tám là hộ trì tất cả chúng sinh, chín là tứ nhiếp, mười là thân cận các pháp Phật. Đây là mười pháp thành tựu bố thí ba-la-mật.

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành trì giới ba-la-mật có mười pháp: một là lìa bát nạn, hai là thành tựu công đức Phật, ba là lìa địa vị Thanh văn, bốn là lìa địa vị Bích-chi-phật, năm là thân thanh tịnh, sáu là miệng thanh tịnh, bảy là ý thanh tịnh, tám là tâm trang nghiêm, chín là cắt đứt duyên địa ngục, mười là mong cầu được đầy đủ các hạnh. Đây là mười pháp thành tựu trì giới ba-la-mật.

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành nhẫn nhục ba-la-mật có mười pháp: một là nhẫn lực, hai là hăng hái, ba là thành tựu chúng sinh, bốn là có khả năng thụ nhận pháp thâm diệu, năm là không có mình người, sáu là dứt trừ sân giận, bảy là chẳng tiếc thân, bảy là chẳng tiếc mạng, chín là xả bỏ ngu si, mười là quán pháp thân bình đẳng. Đây là mười pháp thành tựu nhẫn nhục ba-la-mật.

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành tinh tấn ba-la-mật có mười pháp: một là tinh tấn căn, hai là tinh tấn lực, ba là chính cần, bốn là chính niệm, năm là đem thân giúp đỡ chúng sinh, sáu là đem tâm khẩu tùy thuận chúng sinh, bảy là hành xứ bất thoái chuyển, tám là trừ biếng nhác, chín là hàng phục ác tri thức, mười là thành tựu Nhất thiết trí. Đây là mười pháp thành tựu tinh tấn ba-la-mật.

 

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành thiền ba-la-mật có mười pháp: một là định căn, hai là định lực, ba là đẳng định, bốn là du hí chư thiền, năm là tam-muội, sáu là tam-muội báo, bảy là chẳng chê bai các thiện pháp, tám là diệt trừ giặc phiền não, chín là buông xả chính pháp, mười là định ấm. Đây là mười pháp thành tựu thiền ba-la-mật.

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật có mười pháp: một là huệ căn, hai là huệ lực, ba là chính kiến, bốn là chính niệm, năm là ấm phương tiện, sáu là phân biệt giới, bảy là thánh đế, tám là vô chướng trí, chín là hồi tà kiến, mười là vô sinh pháp nhẫn hạnh. Đây là mười pháp thành tựu bát-nhã ba-la-mật.

Lại này thiện nam tử! Đại bồ-tát hành phương tiện ba-la-mật có mười pháp: một là đồng chúng sinh hạnh, hai là hộ trì chúng sinh, ba là đại bi, bốn là không chán, năm là lìa hạnh Thanh văn, Bích-chi-phật, sáu là nhập ba-la-mật, bảy là phân biệt khí lượng dúng như thật, tám là trợ giúp thện tâm, chín là nhập giai vị bất thoái, mười là hàng phục chúng ma. Đây là mười pháp thành tựu phương tiện ba-la-mật.

Lại này thiện nam tử! Thế nào gọi là nghĩa ba-la-mật? Hành thắng tấn đầy đủ là nghĩa ba-la-mật. Thành tựu đệ nhất trí là nghĩa ba-la-mật. Chẳng trụ hữu vi, chẳng trụ vô vi là nghĩa ba-la-mật. Khéo giác biết được nỗi khổ lớn sinh tử là nghĩa ba-la-mật. Pháp trước kia chưa giác biết, nay giác biết là nghĩa ba-la-mật. Thị hiện được đầy đủ vô tận pháp tạng là nghĩa ba-la-mật. Khéo trừ chướng ngại là nghĩa ba-la-mật. Chẳng mong cầu quả báo của bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ, phương tiện v.v… là nghĩa ba-la-mật. Hiểu tất cả cõi chúng sinh là nghĩa ba-la-mật. Đầy đủ vô sinh pháp nhẫn là nghĩa ba-la-mật. Thành bất thoái chuyển là nghĩa ba-la-mật. Tịnh tu Phật quốc là nghĩa ba-la-mật. Thành tựu chúng sinh là nghĩa ba-la-mật. Ngồi đạo tràng giác ngộ nhất thiết trí là nghĩa ba-la-mật. Hàng phục chúng ma là nghĩa ba-la-mật. Thành tựu nhất thiết chủng trí của chư Phật là nghĩa ba-la-mật. Phá các dị kiến là nghĩa ba-la-mật. Thành tựu đầy đủ mười lực, bốn vô sở úy, mười tám pháp bất cộng là nghĩa ba-la-mật. Thành tựu mười hai hành pháp luân là nghĩa ba-la-mật. Như vậy, này thiện nam tử! Nghĩa ba-la-mật rất sâu vô lượng, Ta chỉ nói sơ lược cho ông nghe mà thôi.

Bấy giờ trong pháp hội có vị thiên tử tên Sư Tử Phấn Tấn Quang từ chỗ ngồi đưng dậy, chắp tay bạch Phật:

- Lành thay! Thế Tôn! Như trên đã nói công đức chư Phật thậm thâm hy hữu ví như cam lộ làm sung túc tất cả chúng sinh.

Phật bảo thiên tử:

- Lành thay! Lành thay! Đúng như lời ông nói, nếu có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, trời, rồng, dạ-xoa, càn-thác-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người, phi nhân v.v… và đại bồ-tát nghe kinh điển này thì ắt được bất thoái chuyển A-nậu-đa-la tam-miệu-tam-bồ-đề. Vì sao? Này thiên tử! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đã trồng thiện căn từ đời trước mới có thể được nghe kinh này, chẳng phải người ít công đức mà được nghe. Nếu có người tạm nghe kinh này rồi đọc tụng, biên chép thì lúc người này xả bỏ thân thường được thấy chư Phật; thấy chư Phật rồi thì có thể ở chỗ Phật chuyển diệu pháp luân, liền đắc Vô tận đà-la-ni ấn, cũng đắc Giải nhất thiết chúng sinh tâm hành đà-la-ni, cũng đắc Nhật quang phổ chiếu đà-la-ni, cũng đắc Tịnh vô cấu đà-la-ni, cũng đắc Nhất thiết chư pháp bất động đà-la-ni, cũng đắc Kim cang bất hoại đà-la-ni, cũng đắc Thậm thâm nghĩa tạng diễn thuyết đà-la-ni, cũng đắc Thiện giải nhất thiết chúng sinh ngữ ngôn đà-la-ni, cũng đắc Hư không vô cấu du hý vô tận ấn đà-la-ni, cũng đắc chư Phật hóa thân đà-la-ni, huống là nghe rồi tu hành đúng như lời dạy!

Này thiện nam tử! Nếu có bồ-tát được nghe pháp này thì có thể hóa làm thân Phật trong cõi nước của chư Phật ở khắp mười phương thế giới diễn thuyết diệu pháp cho chúng sinh nghe, nhưng đối với pháp tướng chẳng động, cũng chẳng đến đi; tuy thành tựu chúng sinh mà không có chúng sinh được thành tựu; thường thuyết pháp cho chúng sinh nghe mà không hề thuyết; hằng thị hiện thọ sinh mà không có sinh diệt; tuy hiện tướng qua lại mà không có qua lại.

Lúc Thế Tôn thuyết pháp này, có ba nghìn bồ-tát đắc vô sinh pháp nhẫn, vô lượng chúng sinh đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu-tam bồ-đề. Bồ-tát Tư Vô Lượng Nghĩa và các trời, rồng, dạ-xoa, càn-thác-bà, a-tu-la, người, phi nhân v.v… nghe lời Phật dạy, họ đều vui vẻ vâng làm.

Trung Tâm Dịch Thuật Hán Nôm Huệ Quang

Theo Bồ đề đạo tràng